Të lirë për t’u prodhuar, të dërguar me mijëra dhe përgjegjës për dëme të mëdha në Lindjen e Mesme, dronët Shahed të projektuar nga Irani kanë mjete kundër përpjekjeve të bllokimit të sinjaleve.
Bllokimi i sinjalit GPS është i përhapur në të gjithë Gjirin Persik, me qëllim çorientimin e ushtrive dhe droneve kundërshtare, me koston e ndërprerjeve të mëdha të lundrimit detar dhe jetës së përditshme. Pavarësisht këtyre përpjekjeve, shumë dronë ende arrijnë të godasin objektivat e tyre.
“Duke mos përdorur GPS-in, ju shmangni këtë ndërhyrje”, shpjegoi për AFP-në Thomas Withington, një bashkëpunëtor kërkimor në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI). “Pikërisht para ose menjëherë pas ngritjes, droni ndez një marrës GPS për të ditur se ku ndodhet”, shpjegoi ai.
Një xhiroskop merr përsipër punën, duke matur shpejtësinë, drejtimin dhe vendndodhjen e mjetit lundrues, bazuar në pikën e ngritjes. Ky është navigim inercial, që vepron në mënyrë autonome.
Kur është gati të godasë objektivin, droni mund ta ndezë përsëri GPS-in e tij ose të mbetet në navigim inercial, por me rrezikun e një goditjeje më pak të saktë.
Në Ukrainë, dronët rusë të tipit Geran-2 Shahed kishin “një sistem të teknologjisë së fundit për shtypjen e ndërhyrjeve të antenave, që do të thotë se shtyp sinjalet e bllokimit të armikut duke ruajtur sinjalin e dëshiruar GPS”, sipas organizatës amerikane të mendimit shkencor, Institutit për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare (ISIS) në vitin 2023.
Pajisje anti-bllokim u gjetën në mbetjet e dronëve në Qipro gjatë ditëve të para të luftës aktuale, tha për AFP një burim nga industria evropiane.
“Është montuar nga pjesë të disponueshme komercialisht, por ka shumë nga aftësitë e pajisjeve GPS të ushtrisë amerikane”, tha për AFP-në Todd Humphreys, një profesor në Universitetin e Teksasit në Austin.
“Raketat Shahed janë modernizuar”, shpjegon zëdhënësi i Forcave Ajrore të Ukrainës, Yuriy Ignat. Prandaj, mbrojtja kundër tyre kërkon pajisje më të sofistikuara dhe më të gjera të luftës elektronike.
«Radarit i pëlqejnë avionët e mëdhenj metalikë sepse metali është një sipërfaqe përçuese që reflekton shumë energji përsëri në radar», vëren Thomas Withington.
Megjithatë, dronët iranianë shpesh ndërtohen “nga materiale të lehta që thithin valët e radarit”, shpjegon RUSI në një shënim të vitit 2023, siç janë plastika ose tekstil me fibra qelqi.
Madhësia dhe fluturimi i tyre në lartësi të ulët u lejojnë atyre të rrëshqasin nëpër rrjetën e sistemeve të zbulimit.
A po e përdor Irani sistemin kinez të udhëzimit BeiDou, një konkurrent të GPS-it? Pyetja po i shqetëson vëzhguesit sepse përdorimi i sistemeve të shumëfishta e bën më të lehtë rezistencën ndaj bllokimit.
«Po», thotë Serhiy Beskrestnov, këshilltar për teknologjinë në Ministrinë e Mbrojtjes së Ukrainës, duke shtuar se versionet ruse përdorin edhe GLONASS, ekuivalentin rus të GPS-it.A po e përdor Irani sistemin kinez të udhëzimit BeiDou, një konkurrent të GPS-it? Pyetja po i shqetëson vëzhguesit sepse përdorimi i sistemeve të shumëfishta e bën më të lehtë rezistencën ndaj bllokimit.
Luftimi i një droni të lidhur me shumë konstelacione satelitore (GPS, BeiDou, GLONASS) kërkon bllokimin e disa frekuencave. "Disa transmetime janë më të vështira për t'u bllokuar sesa të tjerat, por të gjitha mund të jenë", tha për AFP Dana Goward, presidente e Resilient Navigation and Timing, një fondacion amerikan që promovon navigimin satelitor.
Dyshime të tjera përqendrohen te Loran, një sistem navigimi radio pa satelit, i zhvilluar gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe i çaktivizuar pas shfaqjes së GPS-it. Iranianët njoftuan në vitin 2016 se do ta riaktivizonin këtë alternativë ndaj GPS-it, por sipas disa ekspertëve, aktualisht nuk ka prova që të konfirmojnë se është funksional.
Ky lloj sistemi kërkon gjithashtu një rrjet transmetuesish të mëdhenj tokësorë, të cilët janë më pak diskretë dhe, a priori, brenda rrezes së bombardimeve.
Si mund ta bëjmë më mirë?
Për të mbrojtur veten nga dronët, ushtritë po përqendrohen në një tjetër mundësi: rrëzimin e tyre me topa, raketa, dronë interceptues apo edhe lazerë, të cilët izraelitët dhe amerikanët po i zhvillojnë më shumë.
Lidhur me efektivitetin e bllokimit, “gjithçka varet nga aftësia për të zbuluar emetimet radio të dronit, nëse ai lëshon ndonjë”, analizon Thomas Withington, duke cituar fazën e fundit të fluturimit.
Ukrainasit, nga ana e tyre, kanë demonstruar se bllokimi i sinjaleve funksionon. Ata pretendojnë se janë në gjendje të bllokojnë, hakojnë ose falsifikojnë sinjalet e një pjese të konsiderueshme të dronëve rusë: midis mesit të majit dhe mesit të korrikut 2025, Kievi neutralizoi 4,652 dronë duke përdorur luftë elektronike, krahasuar me 6,041 të rrëzuar, nga një total prej 12,851, sipas të dhënave ushtarake të analizuara nga AFP. Të dy teknikat, elektronike dhe konvencionale, përdoren shpesh së bashku.
