Emmanuel Macron ka bërë të ditur se do të kërkojë “aktivizimin e instrumentit antikoercion” të Bashkimit Europian kundër Shteteve të Bashkuara, nëse Uashingtoni vë në zbatim kërcënimin për rritjen e tarifave doganore. Paralelisht, qeveritë europiane kanë dënuar me forcë qëndrimin e Uashingtonit dhe po garojnë në ashpërsinë e deklaratave të tyre.
Europianët po vepronin të dielën për të paraqitur një front të bashkuar përballë kërcënimeve për tarifa shtesë doganore të artikuluara nga Donald Trump kundër disa vendeve që kundërshtojnë ambiciet e tij për të marrë kontrollin e Groenlandës, territor autonom i Danimarkës.
Presidenti francez Emmanuel Macron, i cili do të jetë “gjithë ditën në kontakt me homologët e tij europianë”, përmendi konkretisht “aktivizimin e instrumentit antikoercion” të BE-së nëse presidenti amerikan i vë në praktikë kërcënimet e tij.
Çfarë është instrumenti antikoercion i BE-së?
Instrumenti antikoercion (në anglisht Anti-Coercion Instrument – ACI) është një “armë mbrojtëse tregtare” që i lejon BE-së të reagojë kur një shtet i huaj përpiqet të detyrojë politikisht ose ekonomikisht një vend të BE-së, përmes:tarifave doganore, bllokimit të eksporteve, presionit financiar, sanksioneve të njëanshme dhe kërcënimeve ekonomike për qëllime politike
Nevoja e Macron për të siguruar një shumicë të kualifikuar
Kjo masë kërkon një shumicë të kualifikuar të vendeve të BE-së, pra një votë pro nga 55% e shteteve anëtare që përfaqësojnë 65% të popullsisë së Bashkimit. Nëse kjo arrihet, BE-ja mund të ngrijë aksesin në tregjet publike europiane dhe të bllokojë disa investime. Për më tepër, kërcënimet tregtare amerikane “ngrejnë çështjen e vlefshmërisë së marrëveshjes” për tarifat doganore të arritur mes Bashkimit Europian dhe Shteteve të Bashkuara në korrik të vitit të kaluar, ka theksuar një i afërt i presidentit francez.
Megjithatë, disa krerë shtetesh europiane janë kundër këtij skenari, si kryeministrja e ekstremit të djathtë të Italisë, Giorgia Meloni, e konsideruar e afërt me Donald Trump. “Mendoj se vendosja e sanksioneve të reja sot do të ishte një gabim”, ka deklaruar ajo, duke shtuar: “Kam folur me Donald Trump disa orë më parë dhe i kam thënë çfarë mendoj”. Hungaria dhe Sllovakia, të drejtuara gjithashtu nga kryeministra të ekstremit të djathtë, mund të kundërshtojnë po ashtu idenë e presidentit francez.
Vendet e BE-së të vëna në shënjestër nga kërcënimet e Trump për tarifa doganore përfaqësojnë së bashku 43% të popullsisë së BE-së dhe 22% të vendeve anëtare. Nëse ato votojnë të gjitha pro instrumentit antikoercion dhe Roma nuk i mbështet, do të duhet të bindin edhe tetë vende të tjera për të arritur shumicën e kualifikuar. Kjo mund të jetë rasti, për shembull, i Spanjës, e cila ka kritikuar ashpër Uashingtonin. Duke qenë se ky vend përfaqëson një pjesë të konsiderueshme të popullsisë europiane, kriteri demografik i shumicës së kualifikuar mund të arrihet relativisht më lehtë.
10% që nga 1 shkurti?
Që nga rikthimi i tij në pushtet një vit më parë, presidenti amerikan ka folur rregullisht për marrjen nën kontroll të ishullit gjigant të vendosur mes Amerikës së Veriut dhe Europës, duke përmendur arsye të sigurisë kombëtare përballë avancimeve ruse dhe kineze në Arktik. Ai e ashpërsoi më tej tonin të shtunën, pas dërgimit ditët e fundit të trupave ushtarake europiane në ishull, në kuadër të manovrave daneze.
“Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda kanë shkuar në Groenlandë për një qëllim të panjohur. (…) Këto vende, që po luajnë këtë lojë shumë të rrezikshme, kanë marrë një rrezik të papranueshëm”, ka shkruar presidenti amerikan në Truth Social.
I irrituar nga ky dislokim, Donald Trump ka kërcënuar se do t’u vendosë tarifa të reja doganore deri sa “të arrihet një marrëveshje për shitjen e plotë dhe tërësore të Groenlandës”. Kjo taksë shtesë, prej 10%, do të hyjë në fuqi më 1 shkurt dhe mund të rritet në 25% më 1 qershor.
“Nuk do të intimidohemi”
Përballë këtyre kërcënimeve, një mbledhje urgjente e ambasadorëve të BE-së është parashikuar të dielën pasdite në Bruksel, ndërsa presidenti francez Emmanuel Macron pritet të zhvillojë bisedime me homologët e tij europianë për këtë krizë të paprecedentë mes vendeve anëtare të NATO-s. “Nuk do të intimidohemi”, ka premtuar kryeministri suedez Ulf Kristersson, i cili vlerëson se “vetëm Danimarka dhe Groenlanda vendosin për çështjet që i përkasin atyre”.
Ndërkohë, ministri danez i Punëve të Jashtme ka nisur të dielën një vizitë diplomatike në Norvegji, Mbretërinë e Bashkuar dhe Suedi, tre aleatë të afërt dhe anëtarë të NATO-s, për të diskutuar forcimin e rolit të Aleancës në sigurinë e rajonit arktik. Lars Løkke Rasmussen do të jetë të dielën në Oslo, për t’u zhvendosur të hënën në Londër dhe të enjten në Stokholm.
“Stërvitja ushtarake daneze, e koordinuar paraprakisht dhe e zhvilluar me aleatë, i përgjigjet nevojës për të forcuar sigurinë në Arktik dhe nuk përbën kërcënim për askënd”, ka reaguar presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, në platformën X, duke shtuar se “tarifat doganore do të dëmtonin marrëdhëniet transatlantike dhe do të rrezikonin të shkaktonin një spirale të rrezikshme negative”.
Sllovenia, nga ana e saj, ka vendosur këtë të dielë të dërgojë dy oficerë në Groenlandë për të marrë pjesë në misionin ndërkombëtar të zbulimit të drejtuar nga Danimarka, njoftoi qeveria sllovene në faqen e saj zyrtare. Qeveria e kryeministrit Robert Golob e mori këtë vendim në kuadër të një memorandumi bashkëpunimi ushtarak të lidhur në vitin 1998 me Danimarkën.
“Groenlanda nuk është në shitje”
Që nga rikthimi i tij në Shtëpinë e Bardhë, Donald Trump ka përdorur gjerësisht armën e barrierave tregtare në marrëdhëniet ndërkombëtare, përfshirë edhe me partnerët tradicionalë të Uashingtonit. Por këtë herë ai po hedh një hap të paprecedentë: Shtetet e Bashkuara, shtyllë e NATO-s, po kërcënojnë aleatët e tyre me sanksione për të marrë një territor që i përket një prej partnerëve të tyre, Danimarkës, një shtet sovran dhe demokratik.
Të shtunën, disa mijëra protestues u mblodhën, veçanërisht në Kopenhagë dhe në Nuuk, kryeqytetin e Groenlandës, për të dënuar këto ambicie territoriale, duke brohoritur “Groenlanda nuk është në shitje”. Sipas sondazhit të fundit të publikuar në janar 2025, 85% e groenlandezëve janë kundër bashkimit me Shtetet e Bashkuara. Vetëm 6% janë pro.
