Shumë nga ushqimet që tani konsiderohen zgjedhje luksoze të kuzhinës kishin një imazh krejtësisht të ndryshëm në të kaluarën.
Ato u krijuan si pjata të thjeshta dhe ekonomike për nevojat e klasave punëtore, duke përdorur përbërës që ishin lehtësisht të disponueshëm dhe të lirë.
Megjithatë, me kalimin e kohës, furnizimi i kufizuar, kërkesa në rritje dhe ndryshimi i tendencave të kuzhinës bënë që shumë nga këto ushqime të bëheshin simbole të luksit.
Në gastronomi, një produkt shpesh fiton një karakter luksoz kur furnizimi është i kufizuar dhe kërkesa rritet ndjeshëm.
Shumë nga ushqimet që sot gjenden në restorante të shtrenjta ose në menutë e kuzhinës së lartë kanë histori që fillojnë në jetën e përditshme të njerëzve të zakonshëm.
Havjari , i njohur si "ari i zi", është një shembull kryesor.
Konsumi i tij është regjistruar që nga shekulli i 13-të, gjatë Kryqëzatave, me Rusinë dhe Iranin që ishin ndër zonat kryesore të prodhimit.
Ai u bë i njohur në Evropë në shekullin e 16-të dhe u quajt "peshk mbretëror" për shkak të disponueshmërisë së tij të kufizuar.
Megjithatë, në Shtetet e Bashkuara, havjari ishte për një kohë ushqim i njerëzve të zakonshëm dhe madje ofrohej falas në bare me pije.
Gocat e detit ndoqën një rrugë të ngjashme .
Këto molusqe deti kanë ekzistuar , shumë kohë para shfaqjes së njerëzve. Njerëzit e hershëm i konsumonin duke i gatuar në zjarr derisa të hapeshin. Në kohët e lashta, grekët dhe romakët filluan t'i kultivonin ato në mënyrë sistematike dhe t'i konsideronin një delikatesë.
Gjatë shekujve 18 dhe 19, kultivimi i gjerë në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara i bëri ato relativisht të përballueshme, por rezervat natyrore në rënie dhe kërkesa në rritje i shndërruan ato përsëri në një produkt të shtrenjtë.
Karavidha është ndoshta një nga shembujt më karakteristikë të transformimit të një ushqimi.
Sot konsiderohet simbol i gastronomisë luksoze, por në të kaluarën quhej edhe "buburreci i detit".
Në brigjet e Anglisë së Re shfaqej në sasi aq të mëdha sa konsumohej nga të varfrit, skllevërit dhe të burgosurit, dhe madje përdorej si ushqim për kafshët. Imazhi i saj ndryshoi në shekullin e 19-të me zhvillimin e konservimit, dhe përhapjen e konsumit të ushqimeve të detit në zona larg detit.
Një pjatë tjetër me një histori të ngjashme është nihari , një gjellë e pasur që tani konsiderohet një delikatesë në Azinë Jugore. Fillimisht e përgatitur si vakt mëngjesi për punëtorët dhe njerëzit e klasës punëtore në Delhi dhe Lucknow në fund të shekullit të 18-të, ajo gatuhej gjatë natës për të siguruar energji pas lutjeve të mëngjesit. Megjithatë, me kalimin e kohës, receta u zhvillua nga shefat e kuzhinës në kuzhinat mbretërore të rajonit dhe u transformua në një pjatë më të rafinuar, e cila gradualisht hyri në kuzhinën e klasave të larta.
Sushi është gjithashtu një shembull kryesor. Fillimisht u krijua si një metodë për ruajtjen e peshkut para frigoriferit. Peshku vendosej në oriz të fermentuar për ta ruajtur atë për një periudhë më të gjatë kohore, ndërsa orizi shpesh hidhej dhe vetëm peshku hahej. Në Japoni, gjatë periudhës Edo (shekujt 17-19), u shfaq forma Edomae, domethënë peshk i freskët mbi oriz me uthull, i shitur nga shitësit ambulantë si një vakt i shpejtë dhe i lirë për punëtorët.
Bishti i viçit ka një histori të ngjashme . Kjo prerje e veçantë mishi është konsideruar prej kohësh inferiore dhe vinte nga pjesë të kafshës që nuk hanin të pasurit. Në Xhamajka, që nga shekulli i 16-të, skllevërit afrikanë e gatuanin atë me erëza si xhenxhefili, piper i kuq dhe trumza, duke krijuar pjata që më vonë u përfshinë në kuzhina të ndryshme. Sot, bishti i viçit përdoret në pjata që gatuhen ngadalë dhe shpesh shitet me çmime të larta.
Tartufet , një kërpudhë nëntokësore që rritet pranë rrënjëve të pemëve si lisi dhe lajthia, ishin të njohura tashmë në qytetërimet e lashta, si sumerët dhe egjiptianët. Më vonë, grekët dhe romakët i vlerësuan ato për shijen dhe vetitë e tyre. Gjatë Rilindjes në Evropë, aroma dhe vlera e tyre kulinare u njohën veçanërisht, ndërsa në shekujt 18 dhe 19 ato u përfshinë fort në kuzhinën e lartë franceze.
Nga ana tjetër , quinoa ka qenë një ushqim bazë për fermerët në Andet e Amerikës së Jugut për shekuj me radhë, veçanërisht në Peru dhe Bolivi. Edhe pse kolonizatorët evropianë shpesh e ulën vlerën e saj në favor të drithërave të tjerë, imazhi i saj ka ndryshuar në mënyrë dramatike në dekadat e fundit, kur nutricionistët nxorën në pah vlerën e saj ushqyese dhe përmbajtjen e lartë të proteinave. Kërkesa globale është rritur dhe quinoa është bërë një "superushqim" popullor.
Së fundmi, pica , një nga ushqimet më të njohura në botë, filloi si një ushqim i thjeshtë rruge për njerëzit e varfër në Napoli në shekullin e 18-të. Punëtorët blinin bukë të sheshta të lira me përbërës të thjeshtë, si hudhra, kripa ose sardele. Ndryshimi i madh ndodhi në vitin 1889, kur një pizzaiolo përgatiti një picë me domate, mocarela dhe borzilok për Mbretëreshën Margarita të Savojës. Pica u bë e njohur jashtë Napolit dhe gradualisht u përhap në të gjithë botën.
Historitë e këtyre ushqimeve tregojnë se gastronomia shpesh i transformon përbërësit e thjeshtë në simbole luksi. Pjatat e krijuara dikur për arsye mbijetese dhe ekonomie, me ndryshimin e kushteve shoqërore dhe kulturore, mund të transformohen në objekte me vlerë të lartë gastronomike./Versus.al
